Nghe đọcTuệ Tĩnh (1330-1400) là danh y nổi tiếng của nước ta dưới thời nhà Trần. Ông từng thi đỗ Hoàng giáp nhưng không ra làm quan mà vào chùa đi tu, học nghề thuốc để cứu người, trở thành ông Tổ của nền y dược Việt Nam.
Những năm ở trong nước, Tuệ Tĩnh đã chăm chú nghề thuốc: Trồng cây thuốc, sưu tầm kinh nghiệm chữa bệnh trong dân gian, huấn luyện y học cho các tăng đồ. Ông đã tổng hợp y dược dân tộc cổ truyền trong bộ sách giá trị là bộ Nam dược thần hiệu. Giới y học Việt Nam và nhân dân đều công nhận Tuệ Tĩnh có công lao to lớn trong việc xây dựng một quan điểm y học độc lập, tự chủ, sát với thực tế Việt Nam. Câu nói của ông: “Thuốc Nam Việt chữa người Nam Việt” biểu hiện sự nhận thức sâu sắc về quan hệ giữa con người và sinh cảnh, đồng thời cũng tiêu biểu cho ý thức độc lập tự chủ. Ngay trong việc nghiên cứu dược liệu, ông cũng không chịu phụ thuộc vào cách sắp xếp của những sách nước ngoài. Chẳng hạn, ông không đưa kim, mộc, thủy, hỏa, thổ lên đầu mà xếp các cây cỏ trước tiên. Ông đã nêu ra nhiều phương pháp khác nhau để chữa bệnh như: Châm, chích, chườm, bóp, xoa, ăn, uống, hơ, xông, v.v…
Tuệ Tĩnh đã không dừng lại ở vị trí một thầy thuốc chữa bệnh, ông còn tự mình truyền bá phương pháp vệ sinh, tổ chức cơ sở chữa bệnh trong nhà chùa và trong làng xóm. Có tài liệu cho biết, trong 30 năm hoạt động ở nông thôn, Tuệ Tĩnh đã xây dựng 24 ngôi chùa, biến các chùa này thành y xá chữa bệnh. Ông tập hợp nhiều y án: 182 chứng bệnh được chữa bằng 3.873 phương thuốc. Ông cũng luôn luôn nhắc nhở mọi người chú ý nguyên nhân gây bệnh, tìm biện pháp phòng bệnh tích cực. Tuệ Tĩnh nhấn mạnh tác dụng việc rèn luyện thân thể và sinh hoạt điều độ.
Do tài chữa bệnh như thần của ông nên nhà Minh đã đòi cống sang phương Bắc để chữa bệnh cho triều đình. Ông đã chữa khỏi bệnh cho Thái hậu và được vua Minh rất sủng ái nhưng lòng ông lúc nào cũng hướng về Tổ quốc.
Tuệ Tĩnh xót thương cho số phận của mình và luôn đau đáu nỗi niềm một ngày được quay lại quê hương, thoát khỏi cảnh đất khách quê người thể hiện qua việc ông đã khóc trong lễ nhậm chức của mình tại triều đình nhà Minh.
Lúc ông mất tại đất khách quê người có cho khắc vào bia mộ mình: “Về sau có ai bên nước Nam sang, cho tôi xin về với”. Và sau gần 3 thế kỷ có tiến sỹ Nguyễn Danh Nho (người cùng quê) đi sứ sang Giang Nam đã lấy được tấm bia mộ và mang về cho đục bia tưởng niệm và thờ tại Hải Dương ngày nay.
Lời bàn:
Từ bao đời nay, giới y học nước nhà và nhân dân ta đều công nhận Tuệ Tĩnh có công lao to lớn trong việc xây dựng một quan điểm y học độc lập, tự chủ, sát với thực tế Việt Nam. Đó là cách chữa bệnh bằng thuốc nam theo phương châm: “Nam dược trị Nam nhân”. Và đây là tư tưởng thể hiện rõ quan điểm đầy biện chứng về mối quan hệ mật thiết giữa con người với môi trường sống xung quanh. Quan điểm ấy dẫn dắt ông lên ngôi vị cao nhất của nền y học cổ truyền Việt Nam: Ông Thánh thuốc Nam.
Khi ở phương Bắc, mặc dù có đầy đủ vật chất nhưng ông luôn một lòng hướng về quê cha đất tổ, nơi chôn rau cắt rốn, nơi mà thành toàn cho mình có ngày hôm nay. Đến tận lúc chết, ông luôn đau đáu được về quê cha đất tổ, tư tưởng tri ân báo ân, lá rụng về cội, uống nước nhớ nguồn đã thấm sâu vào tâm hồn của người con đất Việt – Ông Thánh thuốc Nam Tuệ Tĩnh.
