Nghe đọcVào thời Lê Mạt, có một người thầy nổi tiếng dạy nhiều học trò đỗ đạt, đó là Thám hoa Vũ Thạnh (sinh năm 1664), người trấn Hải Dương, nay là tỉnh Hải Dương.
Tổ của Vũ Thạnh là Hồng Lĩnh Hầu, làm Lưu Thủ xứ Hải Dương. Tuy là con dòng cháu dõi, nhưng đến thời Vũ Thạnh sinh ra, nhà lại rất nghèo, cha con không thể nuôi nhau được. Có lần quan địa phương bắt phu đi đắp lũy, sức ông yếu, không kham nổi, phải bỏ ra ở chùa rồi xin vào học ở trường của quan Võ Công Đạo. Ông học giỏi, hơn mười tuổi đỗ Hương nguyên, 22 tuổi thì đỗ Đinh nguyên Thám hoa. Sau đó, ông được bổ làm quan, lên đến chức Phó tể tướng trong phủ Chúa Trịnh, được chúa Trịnh Căn rất yêu mến.
Ở trong phủ chúa, gặp bữa ngự thiện, chúa xơi cá trắm rất ngon, liền sai lấy một khúc dọn cơm và mời ông vào ăn trước mặt chúa. Ông ăn cơm, nhưng để cá lại. Chúa lấy làm lạ bèn hỏi, ông thưa rằng: “Xin để dành đem về cho mẹ”. Chúa rất khen, lại sai lấy khúc cá khác ban cho mẹ ông. Đến khi lấy ra thì chỉ còn khúc đuôi, ông ăn khúc đuôi ấy, để nguyên khúc trước đem về. Chúa lại càng lấy làm kính trọng lắm.
Mở trường dạy học
Thời gian ông làm việc trong giai đoạn chúa Trịnh lộng quyền lấn át vua Lê không kéo dài bao lâu. Chỉ vì can ngăn việc chúa ham mê nữ sắc, ông bị bãi quan. Ông liền về mở trường dạy học ở trại Hào Nam, hiện là khu vực Hào Nam, quận Đống Đa, Hà Nội. Học trò đông hàng nghìn người, nhiều người đỗ đạt làm quan trong triều.
Trường học của ông ở Hào Nam liền ngay hồ Bảy Mẫu. Mỗi khi đến ngày giảng tập, nhà học không đủ chứa hết, học trò phải mượn thuyền nan cập vào bên hồ nghe giảng.
Học trò của ông làm quan nhiều đến nỗi, một lần nhà có giỗ, các học trò làm quan tại triều đều về họp ở nhà ông. Chợt khi ấy, Trịnh phủ đòi các quan vào hầu, mà không có một người nào chực hầu cả. Chúa hỏi kẻ lại phòng mới thưa thực là các quan về lễ giỗ nhà ông thầy ở Hào Nam. Chúa cũng cho đợi đến hôm sau, xong việc mới triệu các quan vào hầu.
Em ông là Vũ Huyên, con là Vũ Huy, đều đỗ tiến sĩ đồng khoa năm 1692. Ngày vinh qui, ông có câu đối: “Đồng triều tam tiến sĩ / Nhất nhật lưỡng vinh quy”. Dịch nghĩa là: Cùng trong một triều vua mà gia đình có ba người đỗ tiến sĩ. Một ngày, trong họ có tới hai lần vinh quy.
Sau ông mất ở làng Hào Nam, danh tiếng vẫn còn truyền mấy đời sau.
Lời bàn:
Thám hoa Vũ Thạnh là người thầy mẫu mực, tiêu biểu về tri thức, đạo đức, tấm gương về hiếu nghĩa, hiếu học. Người luôn thể hiện trong suốt cuộc đời mình tinh thần hết lòng phụng sự xã hội và đã có công lao to lớn đào tạo cho đất nước nhiều bậc hiền tài. Tên tuổi của Ông đã làm rạng danh dòng họ Vũ, góp phần bồi đắp truyền thống hiếu học và nuôi dưỡng tinh thần đó cho hậu thế.
Ghi nhớ tài năng và đức độ của ông, tháng 1 năm 2002, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội quyết định đặt tên con phố từ Hào Nam sang Giảng Võ là Phố Vũ Thạnh.
